Хавцлын цаана
Бааз дээр шинээр ирсэн цэргүүдийн дунд Саруулын тухай яриа хурдан тархдаг, олон залуус түүнийг анх хараад л сэтгэл татагддаг ч удалгүй түүний ойртошгүй мэт хөндий байдал, хатуу сахилга баттай занг мэдрээд нэг алхам ухардаг байв.
Өглөөний хүйтэн агаар уулсын дээгүүр зөөлөн урсаж, цэргийн баазын талбайд нам гүмхэн амьдрал аажмаар сэрж эхлэх тэр мөчид ахлагч Саруул аль хэдийн босчихсон, ганцаараа зогсон алсад харагдах тэнгэрийн хаяаг ширтэж байлаа.
Түүний дүр гадаад байдлаасаа эхлээд анхаарал татам — урт, хар хүрэн үсээ үргэлж эмх цэгцтэй боож, хурц тод харцтай, цэвэрхэн нүүр царай нь хүйтэн агаарт хүртэл тодорч харагдана.
Тэр гоо үзэсгэлэнгээрээ бусдаас ялгардаг ч хэзээ ч түүгээрээ гайхуулж байгаагүй, харин ч эсрэгээрээ аль болох энгийн, даруухан байхыг хичээдэг олон хүнд боломжгүй мэт санагдах нөхцөлд шийдвэр гаргаж чаддаг, хүнд хэцүү даалгаврыг тайван гүйцэтгэдэг, бас бусдыг зоригжуулж чаддаг удирдагч байлаа.
Түүний нүдэнд үргэлж анхаарал, бодол, бага зэрэг хөгжилтэй өнгө хослон харагддаг бөгөөд хамт алба хаагчид нь түүнийг зөвхөн ахлагч гэж биш, харин итгэж болох хүн гэж хүндэлдэг байв.
Гэсэн ч хүний нүдийг хуурна гэж үгүй. Бааз дээр шинээр ирсэн цэргүүдийн дунд Саруулын тухай яриа хурдан тархдаг, олон залуус түүнийг анх хараад л сэтгэл татагддаг ч удалгүй түүний ойртошгүй мэт хөндий байдал, хатуу сахилга баттай занг мэдрээд нэг алхам ухардаг байв. Зарим нь түүнийг бардам гэж боддог, зарим нь хэтэрхий хүйтэн гэж дүгнэдэг ч үнэндээ хэн нь ч түүний дотоод ертөнцийг жинхэнэ утгаар нь мэддэггүй байлаа. Саруул өөрөө энэ бүхэнд огт анхаарал хандуулдаггүй.
Түүний хувьд гадаад төрх, бусдын харц, сэтгэгдэл гэдэг аль хэдийн холдсон ойлголт болсон. Учир нь тэр энэ замыг зүгээр нэг сонгоогүй — тэр энэ амьдралыг нэгэн шийдвэрийн дараа өөртөө тулган хүлээж авсан юм. Саруул тэнгэрийн хаяа руу ширтэхдээ өнгөрсөн үеийн дурсамжийг өөрийн эрхгүй саналаа.
Нэгэн цагт тэр инээмсэглэл нь хөнгөн, харц нь дулаан, ирээдүй нь энгийн мөрөөдлөөр дүүрэн охин байсан. Гэвч тэр бүхнийг нэг л мэдэхэд алдсан. Түүний хамгийн ойр дотнын хүн — ах нь — хил дээр алба хааж байхдаа амь үрэгдсэн мэдээ ирсэн.
Тэр мөчид Саруул анх удаа амьдрал ямар хэврэг, ямар шударга бус байж болохыг ойлгосон. Тэр зүгээр л гашуудаад зогсоогүй, өөрөөсөө асуулт асууж эхэлсэн
— “Яагаад?”, “Яагаад тэр?”, “Би юу хийж чадах байсан бэ?” Хариулт байгаагүй.
Тэр өдөр Саруул нэг шийдвэр гаргасан — тэр зүгээр ажиглагч байхаа больж, өөрөө хамгаалдаг, шийдвэр гаргадаг хүн болно гэж. Ингэж тэр цэргийн замыг сонгосон.
Гэвч энэ сонголт түүнээс олон зүйлийг авч одсон — тэр инээмсэглэл нь багасч, сэтгэлээ ил гаргах нь багасч, хэнд ч хэт ойртохгүй байхыг өөртөө хатуу дүрэм болгосон.
Учир нь ойртох тусам алдах эрсдэл нэмэгддэг гэдгийг тэр хэт эрт ойлгосон байлаа. Өглөөний бэлтгэл эхлэхээс өмнө тэр баазын зах руу алхаж, алсад харагдах уулсын оройг ажиглан зогсохдоо өнөөдрийн даалгаврыг дотроо дахин төлөвлөж байлаа.
Өнөөдөр энгийн өдөр биш гэдгийг тэр мэдэж байсан, учир нь тэднийг хилийн ойролцоох бүсэд явуулж, сураггүй болсон багийн мөрийг илрүүлэх тушаал ирсэн. Энэ нь зөвхөн эрэл хайгуул биш, бас эрсдэл дагуулсан ажиллагаа гэдгийг Саруул сайн ойлгож байв.
Бэлтгэлийн талбай дээр цэргүүд нэг нэгээрээ цугларч эхлэхэд Саруул тэдний дунд орж, богинохон боловч тодорхой заавар өгч, хүн бүрийн бэлтгэл, сэтгэл зүйг ажиглан харж байв. Тэр чанга дуугаар тушаал өгдөггүй, харин нам гүмхэн хэрнээ итгэл төрүүлэх байдлаар ярьдаг нь хүмүүсийг илүү анхааралтай сонсоход хүргэдэг байлаа.
Удалгүй тэд хөдөлгөөнд орж, хуягт машинд суун баазаас гарлаа. Замын туршид хэн ч илүү үг дуугарсангүй, зөвхөн хөдөлгүүрийн жигд дуу, дугуйн дор шаржигнах хайрганы чимээ л сонсогдож байв. Тэд очих ёстой бүсэд ойртож ирэх тусам байгаль өөрчлөгдөж, уулс нь ширүүн, зам нь бартаатай болж эхэлсэн нь энэ даалгавар амаргүй гэдгийг илтгэж байв.
Машинаас буун, явганаар урагшлах үед Саруул багийнхаа байрлалыг нарийн зохион байгуулж, хүн бүрийн үүргийг тодорхой болгож өглөө.
Ойн гүн рүү улам нэвтрэх тусам орчны нам гүм байдал тэднийг улам анхааралтай болгох шиг санагдаж байсан ч Саруулын дотоод төвлөрөл огт сарнисангүй, харин ч илүү хурц болж, эргэн тойрон дахь жижигхэн чимээ, салхины хөдөлгөөн, хөл дорх хөрсний өөрчлөлтийг хүртэл ялгаж мэдэрч байлаа.
Тэр багийнхаа хүмүүсийг үе үе харж, хэн нь ядарч эхэлж байна, хэн нь анхаарал алдаж болзошгүй байна гэдгийг ажиглахдаа удирдагчийн хувьд зөвхөн тушаал өгөөд зогсохгүй, тэдний сэтгэл зүйг ч давхар авч явах хэрэгтэйг ойлгодог байсан. Тэд хэсэг хугацаанд чимээгүй урагшилсны дараа анхны амралтаа хийхээр шийдэж, ой модны захад байрлалаа түр бэхжүүлэн зогсов.
Саруул газрын зураг дэлгэн харж, дараагийн чиглэлийг тооцоолж байтал түүний хажууд ахлах түрүүч Тэмүүлэн чимээгүйхэн ирж зогслоо.
Тэр бол багийн дундаас хамгийн туршлагатай нь биш ч хамгийн тогтвортой, найдвартай нэгэн бөгөөд Саруул түүнд олон удаа чухал үүрэг даалгавар өгч байсан. “Чиглэл зөв байна уу?” гэж Тэмүүлэн намуухан асуухад Саруул толгой дохин, “Зөв, гэхдээ тэд замаа зориуд будилуулсан байж магадгүй” гэж хариулав. Тэмүүлэн хэсэг дуугүй зогссоноо, “Чи ядарч байна уу?” гэж асуухад Саруул үл ялиг инээмсэглэн, “Үгүй ээ, одоохондоо гайгүй” гэж хэлсэн ч түүний харцанд бага зэрэг ядрал, бас бодолд дарагдсан өнгө ажиглагдаж байлаа.
Тэмүүлэн Саруулыг анх хараад л түүнийг бусдаас өөр гэдгийг ойлгосон, харин хамт олон даалгаварт явж эхэлснээс хойш түүний доторх хатуу чанар, бас тэр хатуу чанарын цаана нуугдсан эмзэг, дулаан талыг аажмаар мэдэрч эхэлсэн байв. Гэхдээ тэр энэ тухай хэзээ ч ил тод ярьж байгаагүй, учир нь энэ орчинд сэтгэлээ ил гаргана гэдэг сул тал мэт харагдаж болзошгүй гэдгийг тэр сайн мэдэж байсан.
Саруул газрын зургаа эвхэж, босохдоо гэнэт тэнцвэр алдах шахахад Тэмүүлэн гараа сунган түүнийг түшив. Энэ богинохон агшинд тэдний харц таарахад ямар нэгэн үггүй ойлголцол, хэлээгүй мэдрэмжийн оч гялсхийх шиг болов. Саруул шууд гараа татаж, “Зүгээр ээ” гэж товчхон хэлсэн ч тэр мөчийг зүгээр өнгөрсөн мэт хэн нь ч мэдрээгүй байлаа.
Амралт дууссаны дараа тэд дахин хөдөлж, ул мөрийг даган урагшилсаар байлаа. Зам улам бартаатай болж, зарим хэсэгт моддын завсраар нарны гэрэл бараг нэвтрэхгүй болсон нь орчныг илүү хүнд, дарамттай мэдрэмж төрүүлж байв. Гэсэн ч Саруул багийнхаа хэмнэлийг алдуулахгүй, хэт хурдлуулахгүй, хэт удаашруулахгүйгээр нарийн удирдаж байлаа.
Орой болохын алдад тэд хуучин, орхигдсон байрлалд хүрч ирсэн нь алга болсон багийн түр байрлаж байсан газар байх магадлалтай харагдав. Хана нь хуучирч, зарим хэсэг нь нурсан ч дотор нь саяхан хүн байсан ул мөр илэрхий байлаа. Саруул орчныг анхааралтай шалгаж, хүн бүрт байрлал оноон, болзошгүй аюулаас сэргийлэхийг тушаав.
Шөнө болж, тэд ээлжлэн харуулд гарч эхлэхэд Саруул хэсэг хугацаанд ганцаараа суулаа. Тэр алсад харагдах тэнгэрийг ширтэн, бодолд автсан байв.
Энэ замыг сонгосон цагаасаа хойш тэр олон зүйлийг алдаж, бас олон зүйлийг олж авсан ч заримдаа хүн гэдэг ганцаарддаг гэдгийг тэр үгүйсгэж чаддаггүй байлаа. Түүний хажууд дахин Тэмүүлэн ирж суухад энэ удаа хэн нь ч шууд яриа эхлүүлсэнгүй.
Хэсэг хугацааны дараа Тэмүүлэн “Чи хэзээ нэгэн цагт энэ бүхнээс холдох тухай бодож байсан уу?” гэж асуухад Саруул бага зэрэг бодолхийлснээ, “Бодож байсан… гэхдээ би энэ замыг сонгосон болохоор дуусгах ёстой гэж боддог” гэж хариулав.
Тэмүүлэн толгой дохин, “Чи үргэлж ингэж боддог уу, эсвэл… өөр шалтгаан байна уу?” гэж дахин асуухад Саруул инээмсэглэх шиг болоод, “Хүн болгонд өөрийн шалтгаан байдаг шүү дээ” гэж зөөлөн хэллээ. Тэр мөчид салхи үл ялиг хөдөлж, моддын навч шажигнан, орчны нам гүмийг эвдэв. Хоёулаа юу ч хэлэлгүй суусан ч тэдний хоорондын зай өмнөхөөсөө арай ойртсон мэт санагдаж байлаа. Энэ нь чанга, ил тод илэрхийлэгдээгүй ч дотроо дулаахан, итгэл төрүүлэх мэдрэмж байв.
Маргааш тэд илүү аюултай бүс рүү орох ёстой бөгөөд энэ нь зөвхөн даалгавар биш, бас тэдний хооронд аажмаар үүсэж буй холбоог сорих нэгэн шалгуур болох нь тодорхой байлаа. Саруул үүнийг мэдэрч байсан ч тэр одоохондоо юу ч хэлэхгүй, зөвхөн урагшлахыг сонгож байв.
Маргааш өглөө нь нар мандахаас өмнө Саруул сэрчихсэн байлаа. Шөнө тэр бараг унтаагүй ч ядарсан шинж огт илэрхийлсэнгүй, харин ч илүү төвлөрсөн, шийдэмгий харагдаж байсан нь түүний дотоод сахилга батыг илтгэнэ.
Баазын түр байрлалд нам гүм ноёлж, зөвхөн галын үл ялиг уугиж буй үнс, холоос сонсогдох шувуудын дуу л шинэ өдрийн эхлэлийг мэдрүүлж байв. Тэр босож, ойр орчныг шалган, харуулд гарсан цэргүүдтэй товчхон ярилцсаны дараа газрын зураг дэлгэн дараагийн хөдөлгөөний төлөвлөгөөг дахин нягталж эхэллээ.
Өчигдрийн олдсон ул мөрүүдийг бодолдоо дахин нэгтгэхэд тэдний хайж буй баг ердөө нэг хоногийн өмнө эндээс хөдөлсөн байх магадлалтай байсан ч яагаад холбоо тасарсан нь ойлгомжгүй хэвээр үлдэж байв.
Удалгүй бусад нь ч сэрж, бэлтгэлээ ханган, богинохон өглөөний хоолны дараа тэд хөдөлгөөнд орлоо. Өнөөдрийн зам илүү нарийн, илүү эрсдэлтэй байсан учир Саруул багийнхаа байрлалыг өөрчилж, хүн бүрт илүү тодорхой үүрэг оноож өгсөн нь түүний туршлага, болгоомжлолыг илтгэж байлаа.
Тэд ойн илүү шигүү хэсэг рүү орж эхлэхэд орчны байдал мэдэгдэхүйц өөрчлөгдөж, өмнөх өдрийнхөөс илүү дарамттай, ямар нэгэн үл үзэгдэх аюул ойрхон байгаа мэт мэдрэмж төрүүлж байв. Саруулын анхаарал бүрэн төвлөрсөн, алхам бүр нь тооцоотой, шийдвэр бүр нь бодлоготой байсан ч дотор нь үл ялиг таагүй мэдрэмж төрж эхэлсэн нь туршлагатай хүний зөн совин байлаа.
Гэнэт урд явж байсан нэгэн цэрэг дохио өгч, бүгд зогсов. Саруул урагш очиж, харсан зүйл нь түүнийг хэсэгхэн зуур дуугүй болгов. Газарт хэвтэх мөр, тэмцлийн ул мөр, бас цусны хатсан толбо харагдаж байв. Энэ бол тэдний хайж буй багтай холбоотой байж болох тодорхой шинж тэмдэг байлаа.
Саруул бөхийн, орчныг анхааралтай ажиглан, богино хугацаанд нөхцөл байдлыг дүгнэж, багтаа дохио өглөө. “Эндээс болгоомжтой урагшилна, бүгд анхаарлаа алдахгүй” гэж тэр нам боловч тод хэлэхэд түүний дуу хоолой өмнөхөөсөө илүү хатуу, төвлөрсөн болсон байв.
Тэд ул мөрийг даган цаашлах тусам байдал улам тодорхой болж, алга болсон баг ямар нэгэн гэнэтийн довтолгоонд өртсөн байж болзошгүй нь ойлгогдож байлаа. Гэсэн ч Саруул айдас, сандралд автахын оронд илүү тайван, илүү нягт ажиллаж эхэлсэн нь жинхэнэ удирдагчийн шинж байв. Энэ бүхний дунд Тэмүүлэн Саруулыг ажиглаж явлаа. Тэр Саруулыг хүчтэй гэдгийг мэддэг байсан ч яг ийм үед түүний дотоод ертөнц хэрхэн ажиллаж байгааг илүү тод харж, улам ойлгож эхэлж байв.
Саруулын гарын хөдөлгөөн, харц, шийдвэр гаргах хурд нь түүнийг зүгээр нэг сайн цэрэг биш, харин ховорхон төрдөг удирдагч гэдгийг илтгэж байлаа.
Нэгэн мөчид тэд богинохон амралт авах үед Тэмүүлэн Саруулын хажууд ирж, “Чи ийм нөхцөлд үргэлж ингэж тайван байж чаддаг юм уу?” гэж асуухад Саруул бага зэрэг бодолхийлснээ, “Дассан болохоор л тэр байх” гэж товчхон хариулав. “Эсвэл чи зүгээр л бусдад айдсаа харуулах дургүй юм уу?” гэж Тэмүүлэн үргэлжлүүлэн асуухад Саруул энэ удаа шууд хариулсангүй, харин алсад ширтэн хэсэг дуугүй байснаа, “Хэрвээ би айдсаа харуулбал, бусад нь илүү айна” гэж зөөлөн хэллээ. Энэ хариулт Тэмүүлэнд ихийг ойлгуулсан ч тэр илүү асууж зүрхэлсэнгүй. Гэхдээ тэр мөчид Саруулын тухай мэдэрч байсан зүйл нь зүгээр нэг хүндлэлээс илүү болж эхэлснийг тэр өөрөөсөө нууж чадсангүй. Орой болох үед тэд ойгоос гарч, уулын энгэрт байрлах жижиг хөндийд хүрч ирэв. Эндээс цааш зам илүү нээлттэй, гэхдээ илүү аюултай болох нь ойлгомжтой байлаа.
Саруул багийнхаа байрлалыг дахин зохион байгуулж, шөнийн хамгаалалтыг нарийн төлөвлөв. Шөнө дундаас хойш харуулын ээлж солигдох үед Саруул ганцаараа зогсож, алсад харагдах бараан уулсыг ширтэж байлаа. Түүний дотор олон бодол зэрэгцэн эргэлдэж, өнгөрсөн үеийн дурсамжууд нь аажмаар сэргэж эхэлсэн ч тэр тэднийг ил гаргахыг хүссэнгүй.
Тэр үед Тэмүүлэн дахин дэргэд нь ирж, энэ удаа юу ч асуусангүй, зүгээр л зэрэгцэн зогсов. Хоёулаа чимээгүй байсан ч энэ чимээгүй байдал өмнөхөөсөө илүү утгатай, илүү ойр мэдрэмж төрүүлж байлаа.
Хэсэг хугацааны дараа Саруул өөрөө яриа эхлүүлж, “Чи яагаад энэ ажлыг сонгосон юм бэ?” гэж асуухад Тэмүүлэн инээмсэглэн, “Анх бол зүгээр л шийд гаргасан… харин одоо бол үлдэх шалтгаан нь өөр болсон” гэж хариулав. Саруул түүнийг хажуу талаас нь харж, “Ямар шалтгаан?” гэж асуухад Тэмүүлэн шууд хариулсангүй, харин бага зэрэг инээмсэглэж, “Одоохондоо хэлэх цаг нь болоогүй байх” гэж зөөлөн хэллээ. Тэр хариулт Саруулд сонин мэдрэмж төрүүлсэн ч тэр дахин асуусангүй.
Гэсэн ч түүний дотор нэг зүйл аажмаар өөрчлөгдөж байлаа — тэр зөвхөн энэ даалгаврыг дуусгах тухай бодохоо больж, хажууд нь зогсож байгаа хүний тухай бодож эхэлж байв. Маргааш тэд илүү гүн рүү орж, илүү тодорхой хариултуудтай нүүр тулах ёстой. Гэхдээ тэр хариултууд зөвхөн даалгаврын тухай биш, мөн тэдний өөрсдийнх нь тухай байх нь гарцаагүй байлаа.
Маргааш өглөө нь тэд илүү эрт хөдөлсөн бөгөөд уулын энгэрийг даган дээшилж эхлэхэд агаар илүү сэрүүн, амьсгал хүртэл жигд бус болох шиг санагдаж байлаа. Саруул багийнхаа хэмнэлийг анхааралтай барьж, хэт ядаргаа үүсгэхгүйгээр урагшлахыг чухалчилж байсан ч түүний бодол байнга өмнөх өдөр олдсон ул мөрүүд дээр эргэлдэж, тэднийг юу хүлээж байгаа бол гэсэн асуулт хариултгүй хэвээр байв.
Өглөөний гэрэл уулсын дээгүүр тусах үед тэд алсаас хуучин харуулын байр шиг харагдах нурсан байгууламжийг олж харлаа. Саруул гараа өргөн дохио өгч, багийг зогсоон, дурангаар ажиглан хэсэг хугацаанд чимээгүй байв. Байрлал хөдөлгөөнгүй, нам гүм байсан ч хэт нам гүм байдал нь өөрөө сэжиг төрүүлэхээр байлаа. Тэр багийнхаа хүмүүсийг хоёр хэсэгт хувааж, өөрөө урд талаас нь ойртон шалгахаар шийдэв. Тэмүүлэн түүний хажууд байрлал эзэлж, юу ч хэлэлгүй дохиог нь хүлээж байлаа.
Тэд аажмаар урагшилж, хаалганы ойролцоо хүрэхэд дотор нь хүн байсан шинж тэмдэг илэрч эхэлсэн ч ямар нэгэн хөдөлгөөн харагдсангүй. Саруул хаалганы хажууд зогсож, түр азнан, дараа нь гэнэт хаалгыг түлхэн орж, орчныг хурдан шалгав.
Дотор нь нэг цэрэг шархадсан байдалтай хэвтэж байлаа. Амьсгал нь сул, гэхдээ амьд байв. “Эмнэлгийн тусламж!” гэж Саруул даруй дохио өгч, багийнхан дотогш орж ирэн шархадсан цэргийг тойрон ажиллаж эхэллээ.
Хэдхэн минутын дараа тэр цэрэг бага зэрэг ухаан орж, сулхан дуугаар ярьж эхлэв. Түүний үгс тасалдсан, ойлгомжгүй байсан ч нэг зүйл тодорхой байлаа — тэд довтолгоонд өртсөн, бас довтлогчид одоо ч ойрхон байж магадгүй. Энэ мэдээлэл Саруулын дотоод мэдрэмжийг баталгаажуулж, тэр даруй багтаа байрлалаа бэхжүүлэх тушаал өглөө. Энэ нь одоо зөвхөн эрэл хайгуул биш, харин бодит аюултай нүүр тулсан ажиллагаа болсон байв.
Удалгүй тэд гаднаас үл ялиг чимээ сонсов. Салхины чимээтэй андуурагдахааргүй, гэхдээ хэт сул хөдөлгөөн. Саруул гарын дохиогоор бүгдийг нам гүм байлгаж, анхаарлаа төвлөрүүлэхийг шаардлаа. Хэдхэн агшны дараа буун дуу тасхийж, нөхцөл байдал огцом өөрчлөгдөв.
Тэд довтолгоонд өртсөн байлаа. Саруул тэр даруй байрлал авч, багийнхаа хөдөлгөөнийг зохицуулж эхэлсэн бөгөөд түүний дуу хоолой тайван, тод байсан нь бусдад ч тогтвортой байдлыг өгч байв. Тэмүүлэн түүний зааврыг ягштал дагаж, баруун жигүүрийг хамгаалан, дайсны байрлалыг тодорхойлохыг хичээж байлаа.
Бууны дуу, чулуу хагарах чимээ, хурдан амьсгал — энэ бүхний дунд Саруул өөрийгөө бүрэн хянаж, нөхцөл байдлыг удирдаж чадсаар байв. Энэ бол түүний олон жилийн бэлтгэл, туршлагын үр дүн байсан. Нэгэн мөчид Тэмүүлэн бага зэрэг ил гарч, байрлал солих гэж оролдох үед ойролцоо сум тусаж, тэр...
Үргэжлэлийг
